पछिल्लो समय नेपालमा किटजन्य रोगहरू तीव्र गतिमा फैलिरहेका छन्। डेंगु, फ्लु लगायतका भाइरल रोगसँगै स्क्रब टाइफसको संक्रमण तीव्र गतिमा बढेको स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूले बताएका छन्। विगतमा ग्रामीण क्षेत्रमा सीमित रहेको यो रोग अहिले काठमाडौँसहित सहरी क्षेत्रमा पनि देखिन थालेको छ। विशेषतः उच्च ज्वरो, श्वा-श्वा हुने समस्या र शरीरमा कालो दाग (स्कार) देखिनु स्क्रब टाइफसको प्रमुख लक्षण मानिन्छ।
स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार २०१५ पछि यो रोगबारे जनचेतना उल्लेख्य रूपमा बढेको हो। धरानमा केही बालबालिकाको मृत्यु भएपछि यसको परीक्षण र उपचारलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको थियो। यद्यपि, २००४ मा नै पाटन अस्पतालमा गरिएको अनुसन्धानले राजधानीमै स्क्रब टाइफसको उपस्थितिलाई देखाइसकेको थियो। चिगर माइटको टोकाइबाट मानिसमा प्रवेश गर्ने ब्याक्टेरियाले ५ देखि २० दिनभित्र रोगका लक्षण देखाउने गर्दछ।
विशेषज्ञहरू भन्छन्, डेंगु र फ्लु जस्ता भाइरल रोगसँग स्क्रब टाइफसका लक्षणहरू धेरैजसो मिल्ने भएकाले परीक्षण नगरेसम्म यकिन गर्न गाह्रो हुन्छ। धेरै मानिस ज्वरो आयो भने डेंगु ठानेर सामान्यतया जाँच नगरी दैनिकी निरन्तरता दिने प्रवृत्ति बढिरहेको छ। यसरी बेवास्ता गर्दा स्क्रब टाइफस जटिल भई जीवन जोखिममा पर्न सक्ने चेतावनी चिकित्सकहरूले दिएका छन्।
एक अध्ययनअनुसार सन् २०१५ मा स्क्रब टाइफस संक्रमितमध्ये ६ प्रतिशतको मृत्यु हुने गरेको देखिएको थियो भने २०१७ सम्म आइपुग्दा मृत्युदर एक प्रतिशतमा सीमित भएको छ। यो कमी समयमै परीक्षण र सही उपचारकै कारण सम्भव भएको विशेषज्ञहरूको भनाइ छ। तर पछिल्लो लापरबाहीले मृत्युदर फेरि बढ्न सक्ने जोखिम देखिएको छ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयका अधिकारीहरूले ग्रामीण क्षेत्रमा परीक्षण सुविधाको सहज पहुँच नहुँदा रोग समयमै पत्ता लगाउन कठिन हुने बताएका छन्। यद्यपि, लक्षणका आधारमा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार उपचार सुरु गरे रोग पूर्णरूपमा निको हुने सम्भावना प्रबल हुन्छ।
स्क्रब टाइफससँगै डेंगुको को-इन्फेक्सन समेत देखिने भएकाले परीक्षणको दायरा बढाउनु पर्नेमा विज्ञहरू एकमत छन्। खासगरी स्क्रब टाइफसको उपचारका लागि छुट्टै एन्टीबायोटिक उपलब्ध भएकाले यसको शीघ्र पहिचानलाई अत्यावश्यक मानिन्छ।
नेपालमा हाल देखिएको अवस्था अनुसार, लगातार उच्च ज्वरो, श्वास-प्रश्वासमा अवरोध र शरीरमा कालो दाग देखिए तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्न विशेषज्ञहरूले आग्रह गरेका छन्।
