पछिल्लो समय प्रयोग गरिएको (सेकेन्डह्यान्ड) मोबाइल फोन खरिद गर्ने उपभोक्ताको संख्या तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। नयाँ मोबाइलको तुलनामा किफायती मूल्यका कारण सेकेन्डह्यान्ड फोनको माग बढ्दै गए पनि यससँगै ठगी, चोरीको सामान बिक्री तथा प्राविधिक समस्या भेटिने जोखिमसमेत बढेको उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरू बताउँछन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार प्रयोग गरिएको मोबाइल किन्नुपूर्व अनिवार्यरूपमा केही महत्त्वपूर्ण कुरामा विशेष ध्यान नदिए ठगीमा पर्ने सम्भावना उच्च हुन्छ।
सबैभन्दा पहिले फोनको आईएमईआई नम्बर अनिवार्य जाँच गर्नुपर्ने विशेषज्ञहरूको सुझाव छ। आईएमईआई नम्बरमार्फत फोन चोरी भएको वा सरकारी निकायले कालोसूचीमा राखेको छ कि छैन भनेर अनलाइनबाटै सहज रूपमा पुष्टि गर्न सकिन्छ। यसको अतिरिक्त, पुरानो फोन किन्दा खरिद बिल वा पुरानो किन्नु–बेच्ने प्रमाण मागेर फोन अझै वारेन्टीभित्र छ कि छैन भनेर जाँच गर्नु उपयुक्त मानिन्छ।
प्रयोग गरिएको फोन फ्याक्ट्री रिसेट गरिएको छ कि छैन भन्ने कुरा पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। विशेषगरी एप्पल डिभाइसमा देखिने ‘एक्टिभेसन लक’ हटाइएको छ/छैन भनेर किनने व्यक्तिले आफ्नै सामुन्ने परीक्षण गर्नुपर्ने सुझाव दिइन्छ। यसले अघिल्लो प्रयोगकर्ताको Apple ID वा Google ID मा फोन लक भएर पुन: प्रयोग गर्न नपाइने अवस्था टार्न मद्दत गर्छ।
फोन सबै नेटवर्कमा काम गर्नेछ कि केवल एउटा सिममै सीमित छ भन्ने कुरा पनि जाँच्नुपर्ने अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। उपभोक्ताले आफ्नो सिमकार्ड फोनमा राखेर नेटवर्क कनेक्सन, डाटा चल्छ वा चल्दैन भनेर परीक्षण गर्नुपर्छ। साथै मोबाइलको स्क्रिन, बडी, पोर्ट, बटन तथा क्यामरा जस्ता भौतिक र प्राविधिक पक्षहरू सावधानीपूर्वक निरीक्षण गर्नु आवश्यक हुन्छ। स्क्रिनमा डेड पिक्सेल, क्यामरामा दाग, पोर्टमा पानीले गरेको क्षति, स्पिकर र माइक्रोफोनको आवाज परीक्षणजस्ता प्रक्रिया अनिवार्य रूपमा गर्न सुझाव दिइन्छ।
प्रयोग गरिएको फोन किन्दा सबैभन्दा ठूलो जोखिम विक्रेता चयनसँग सम्बन्धित रहेको उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले बताउँछन्। यद्यपि, विश्वसनीय दुकानदार वा परिचित स्रोतबाट मात्र फोन किन्ने, अनलाइन प्लेटफर्मका समीक्षा हेर्ने तथा अपरिचित व्यक्तिबाट फोन नकिन्ने सल्लाह दिइन्छ। यदि प्रत्यक्ष भेटेरै किन्ने हो भने उज्यालो, सुरक्षित र सार्वजनिक स्थानमा भेटेर मात्र किनबेच गर्नुपर्ने सुझाव विशेषज्ञहरूले दिएका छन्।
उपभोक्ताविद्हरूका अनुसार सस्तो मूल्यको लोभमा बिना परीक्षण पुरानो मोबाइल खरिद गर्दा पछि ठूलो आर्थिक क्षति बेहोर्नुपर्ने घटना बढ्दै गएकाले सावधानीपूर्वक जाँच–पड्ताल गरेर मात्रै सेकेन्डह्यान्ड मोबाइल किन्नेबारे सचेत रहन सबैलाई आग्रह गरिएको छ।
